2012.02.18 Abraham, Izaak, Jakob

De toelichting werd gehouden door Paul Kevers.

JAKOB

Het is een vreemd en intrigerend verhaal, die nachtelijke worsteling van Jakob met ‘een man’, bij de doorwaadbare plaats in de rivier de Jabbok. Om dat verhaal goed te verstaan, moeten we het kaderen in wat voorafgaat en wat volgt.

Jakob is met zijn tweelingbroer Ezau in een dodelijk conflict verwikkeld geraakt. Hij heeft zijn broer én zijn vader met valse listen bedrogen. Ezau is woedend geworden op Jakob en heeft gezworen hem te zullen doden. Daarom is Jakob weggevlucht naar een ver land, naar de familie van zijn moeder. Dat is nu twintig jaar geleden. In die twintig jaar heeft Jakob van alles meegemaakt, die ervaringen hebben hem de ogen geopend, hij is veranderd. En hij verlangt naar huis, hij keert terug. Er is echter één grote hinderpaal: Ezau. Terug naar huis gaan betekent Ezau onder ogen komen. Kan dat wel? Hoe zal dat aflopen?

Jakob is vreselijk bang. Hij wil de ontmoeting met Ezau zo lang mogelijk uitstellen. Eerst stuurt hij boodschappers om contact te leggen. Die keren terug met het bericht ‘dat Ezau met vierhonderd man onderweg is’... In doodsangst verdeelt Jakob zijn vrouwen, kinderen en knechten in twee groepen: als Ezau met de ene groep slaags geraakt, kan de andere misschien ontkomen... Dan richt hij zich in een smeekgebed tot de God van zijn vaderen: “God, red mij, los het in mijn plaats op...”. Vervolgens stuurt hij kostbare geschenken vooruit om Ezau te vermurwen. Jakob stuurt alles en iedereen voor zich uit, en meent als laatste achter de stoet aan te kunnen komen. De man die al in de moederschoot vocht om de eerste te zijn, die alles heeft gedaan om toch maar het eerstgeboorterecht te veroveren, heeft opeens geen behoefte meer om voorop te gaan...

De nacht valt en Jakob blijft alleen achter bij het wad van de Jabbok. Alsof hij beseft dat hij nu alleen zijn verantwoordelijkheid moet opnemen. Iets in hem vraagt dringend om bezinning in eenzaamheid. Die bezinning wordt in beeld gebracht door het nachtelijke gevecht, de worsteling met – ja, met wie? Met ‘een man’, zegt de verteller, en het wordt opzettelijk vaag gehouden, wie die man is. Ook Jakob heeft er het raden naar. Er zijn verschillende verklaringen mogelijk.

(1) Het verhaal heeft waarschijnlijk een mythologische oorsprong. De doorwaadbare plaats wordt bewaakt door een demon aan wie men een prijs moet betalen of bij wie men een proef moet doorstaan. (Zoals de veerman Charon bij de Styx-rivier in de Griekse mythologie.)

(2) Je kan het verhaal ook interpreteren als een innerlijke tweestrijd van Jakob met zichzelf.

(3) Of als een gevecht met Ezau, of met het angstwekkende beeld dat Jakob zich van zijn broer Ezau heeft gevormd.

(4) Ten slotte is er de interpretatie die Jakob zelf geeft: “Ik heb God gezien van gezicht tot gezicht”.

Het is een gevecht zonder winnaar, of als je wil een gevecht met twee winnaars. De vreemde man ‘wint’ door Jakob een slag onder de gordel te geven. En Jakob ‘wint’ doordat hij gezegend wordt en een nieuwe naam krijgt. Hij hoeft niet langer Jakob, ‘pootjeslichter’ te heten, hij valt niet langer samen met zijn oude ik. Jakob, de streber, de ik-éérst-mens, is letterlijk ‘lamgelegd’ en mag voortaan Israël heten. ‘Je hebt met God en mens gestreden’, zo wordt die nieuwe naam uitgelegd. We mogen verstaan: Jakob heeft zichzelf overwonnen, zijn egoïsme, zijn angst om Ezau te ontmoeten. Hij heeft zijn innerlijke tweestrijd uitgevochten. De zon gaat op, een nieuwe dag breekt aan, een hoopvolle toekomst opent zich.

En dan volgt de ontmoeting met Ezau. Jakob gaat nu zelf voorop, zonder hulp van wat of wie dan ook. Hij heeft eindelijk begrepen dat het zo en niet anders moet gaan. Dat hij de verantwoordelijkheid voor zijn schuld op zich moet nemen. Dat hij de verzoening niet listig kan veroveren, maar alleen in genade kan ontvangen. Hij geeft zich over aan Ezau, die hem tegemoet snelt, hem omarmt en kust, en beiden zijn tot tranen toe bewogen. Ezau is vol vreugde om het weerzien van zijn eigen vlees en bloed, zijn tweelingbroer, we zouden bijna zeggen: zijn wederhelft. Blijkbaar is Esau in die twintig jaar ook veranderd. Broederliefde en verbondenheid hebben de overhand gehaald op wrok, verdeeldheid en haat.

En dan zegt Jakob iets heel bijzonders tegen Ezau: “Ik heb jouw gezicht gezien zoals ik het gezicht van God gezien heb, en jij bent mij welgezind”.  Na de nachtelijke worsteling bij de Jabbok had Jakob gezegd: “Ik heb Gods gezicht gezien en mijn leven is gered”. En nu zegt hij: “Ik heb jouw gezicht gezien ... en jij bent mij welgezind”. Die twee zinnen belichten elkaar wederzijds. Het ervaren van de verzoeningsgenade is voor Jakob een goddelijke ervaring. In het vergevensgezinde gezicht van Ezau erkent hij het gezicht van de Onzienlijke. Nergens zegt de Bijbel zo duidelijk dat men God ontmoeten zal in de medemens.

Om te eindigen nog een persoonlijke noot. De tekst over de worsteling van Jakob bij de Jabbok hebben Mieke en ik bijna vijfentwintig jaar geleden als lezing gekozen in onze trouwviering. We vonden dat die tekst goed paste bij het bevestigen van een belangrijke levensbeslissing die niet vanzelfsprekend was en waar heel wat innerlijke strijd en onzekerheid aan waren voorafgegaan. Ik denk dat veel mensen die ooit een moeilijke beslissing moeten nemen, zich daarin zullen herkennen. Het oversteken van de grensrivier is een sprekend symbool. Het oude is voorbij, de veilige oever ligt achter je. Het nieuwe neemt een aanvang, de andere oever wenkt aan de overkant. Maar tussenin is er nog onzekerheid en hoopvol afwachten. De doortocht of ‘passage’ is als een paasgebeuren: je moet de nacht door om het nieuwe leven, de nieuwe situatie te kunnen binnengaan. Het is een onvergetelijke ervaring waardoor je ‘getekend’ wordt – zoals Jakob: mank aan zijn heup – maar hopelijk ook ‘gezegend’, met een nieuwe naam.

 

Welkom...

...welkom op onze website.(Vleugel)

Kalender

Juli 2018
M D W D V Z Z
25 26 27 28 29 30 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 1 2 3 4 5

Nieuw

 

Kijk naar Nieuws- Rondom de Vleugel

Inloggen