2011.12.17

Toelichting werd gehouden door De Heer L. Abicht.

 

Wanneer je in van Dale het woord “crisis” opzoekt, word je al snel gedeprimeerd, want alle definities zijn negatief: slapte, achteruitgang, keerpunt in een ernstige ziekte.

De Oxford Dictionary geeft ook die negatieve verklaringen, maar voegt er aan toe, dat het oorspronkelijk Griekse woord “krisis” in feite “oordeel, onderscheid en beslissing” betekent, wat heel wat anders is.  Dit verschil komt grofweg overeen met het verschil tussen de rol van de profeten in de Hebreeuwse bijbel en die in de Griekse mythologie.  In de Ilias lezen we, dat Kassandra, de dochter van de koning van Troje, met de gave van de helderziendheid vervloekt was.  Ze wist dat de Trojanen het paard van de Griekse vijanden binnen de poorten zouden opstellen en ze voorzag alle collectieve en persoonlijke tragedies die daaruit zouden volgen.   Maar ze kon er niets aan doen.   Het is bijna alsof je eerste kind na jaren van miskramen geboren wordt en je op dat moment “ziet” dat dit kind over achttien jaar onder een trein zal springen.  De onlangs overleden Oost-Duitse auteur Christa Wolf heeft dit drama indringend in haar meesterlijke roman Kassandra beschreven.  Neem daartegenover de arme Jonas die tegen wil en dank tot profeet wordt benoemd en naar het liederlijke Ninive wordt gestuurd.  Wanneer na een mislukte vluchtpoging uiteindelijk toch op de grote markt van Ninive zijn vreselijke boodschap verkondigt, luisteren de mensen tot zijn grote verbazing en bekeren ze zich op het laatste nippertje.  Want de bijbelse profeten zagen de toekomst even duidelijk als hun Griekse collega’s, maar het was niet de blinde Moira die besliste, maar de mens zelf.   Dit is een cruciaal onderscheid:  zijn de economen, politicologen en filosofen die vandaag over “de crisis” praten noets anders dan doemdenkers, Kassandra’s die het onafwendbare aankondigen, of mogen we sommigen van hen vergelijken met de bijbelse profeten?  Zitten we, met een metafoor van de ecologische filosoof Rudolph Bahro, in een sneltrein die ons  steeds vlugger naar de afgrond voert en waarvan enkelen onder ons weten dat de spoorwegbrug erover is ingestort?  Of kunnen we die informatie gebruiken om de treinbestuurder te overtuigen, nog net op tijd te remmen?

Christenen die de traditie van de bijbelse profeten voortzetten zijn geen fatalisten, evenmin als de marxisten die ervan uitgaan dat ook deze crisis het resultaat van mensenwerk is en in principe door de mensen kan worden opgelost.  Maar om een crisis te bezweren moet men op de eerste plaats beseffen dat we in toenemende mate en in een alsmaar sneller tempo door een crisis bedreigd worden.  De Sloveens-Britse filosoof Slavoj Zizek zegt het in Living in the End Times (2010) –de titel van het boek spreekt voor zich – als volgt:  “Het globale kapitalistische systeem nadert een apocalyptisch nulpunt.  Zijn “vier ruiters van de apocalypse” bestaan uit de ecologische crisis, de gevolgen van de biogenetische revolutie, onevenwichtigheden in het systeem zelf (problemen met het intellectuele eigendom, nakende oorlogen over basismaterialen, over voedsel en water) en de explosieve toename van gevallen van sociale verdeeldheid en uitsluiting.”

Ik denk dat we over elk van deze vier aspecten van de crisis meer dan één goed gedocumenteerd boek kunnen schrijven en ook dat we daar nog andere aspecten aan kunnen toevoegen over cultuur, zingeving, perverse want slechts schijnbare communicatie en vereenzaming.  De gevolgen blijven alvast niet uit:  de toename van fundamentalistisch fanatisme, de vlucht naar pseudo-religieuze substituten zoals  New Age, de lucratieve wellness cultus of drugs, de verruwing van de zeden in de openbare ruimte enzovoort.  De vraag is niet, of  we in een crisisperiode leven in plaats van de door de organische intellectuelen van het systeem, de jongens en meisjes van de reclame, de juichende politici bij een dubieuze regeringsvorming of na een al even dubieuze Europese “reddingsconferentie”, tot vervelens toe herhaalde boodschap dat we in de beste van alle mogelijke werelden leven.  En trouwens, voegen ze eraan toe, there is no alternative. Tijd dus voor diegenen onder ons die beseffen dat al die verkondigers van goed nieuws niet verschillen van de musici op de zinkende Titanic om afstand te nemen, zowel van de cynisch geworden onheilsprofeten als van de in de grond even cynische beroepsoptimisten.  Om terug te keren tot de wijsheid van de bijbels profeten die, zoals de zestiende-eeuwse Joodse mysticus Isaac Loeria,  leren dat wijzelf de macht hebben, het tij te keren.  Indien we een kritische houding definiëren als “geïnformeerd, genuanceerd en daarom ook geëngageerd handelen” en we bereid zijn, ons ook zelfkritisch op te stellen en op zoek te gaan naar verwante geesten, is de heropbouw van de wereld, het tikkoen olam van Loeria, geen vrijblijvend abstracte maar een behoedzaam begeleide concrete utopie.  Waarmee we terugkeren naar de oorspronkelijke betekenis van de term:  crisis als keuze, niet als fataliteit.

 

Welkom...

...welkom op onze website.(Vleugel)

Kalender

Juli 2018
M D W D V Z Z
25 26 27 28 29 30 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 1 2 3 4 5

Nieuw

 

Kijk naar Nieuws- Rondom de Vleugel

Inloggen