toelichting lankmoedigheid van God door Marianne van de Graaff.
lankmoedig, vaak ook vertaald met geduld, is een worod dat niet veel voorkomt in de bijbel
het komt van het hebr: lang van neus zijn = uw toorn niet laten gaan, want als je boos wordt, dan trek je je neus op = korter maken)
l
ange neus hebben, lankmoedigheid, woord komt niet veel voor in de bijbel
eigenlijk vooral in verband met 1 verhaal,
dat wel een kernverhaal is
en het woord lankmoedig wordt daar en elders vaak in 1 adem vernoemd met andere vergeten woorden zoals erbarmen en goedertieren
Ik begin mijn speurtocht naar de betekenis van lankmoedig in de bijbel
met dat kernverhaal
en dan kom ik we vanzelf te spreken over de archaisch aandoende woorden die we daarnet in lied 12 uit volle borst zongen
1, kernverhaal
de gelezen tekst van Nehemia vat een reeks gebeurtenissen uit exodus samen.
u kent het ongetwijfeld
Het volk Israël is weggetrokken uit Egypte, uit het angstenland en leven in slavernij
Met Mozes trok het volk door de Rode Zee
dan door de woestijn
om tenslotte aan te komen bij de berg SinaÏ
dat wordt ook letterlijk het hoogtepunt van de weg die de Ene met israël wil gaan
de mensen zijn bevrijd en nu sluit de Ene een verbond met hen
Hij wil ze de decaloog geven:
leefregels voor een betere maatschappij,
voor een andere manier van leven dan in angstenland
en dat is levensnoodzakelijk.
Immers,
als je door een diep dal bent gegaan,
en een bevrijdende ervaring hebt gekregen
als je bevrijd bent van je angsten, je verslavingen, je valkuilen, ...
dan komt het erop aan dit nieuwe vast te houden,
beseffen wat je geleerd hebt
en dat concreet te maken:
'voortaan doe ik dat wel en dat niet'
kortom, je zorgt voor leefregels voor een beter leven,
je eigen decaloog.
zo'n nieuwe inzichten moeten groeien,
ze komen niet vanzelf,
het vraagt tijd, geduld
om iets te laten rijpen.
in ons verhaal klinkt dat zo
mozes moet de berg op
het volk blijft beneden wachten
maar God neemt zijn tijd,
want nieuwe leefregels vragen tijd
en het volk zit daar zonder mozes, zonder zicht op toekomst
zonder inzicht en zonder uitzicht:
en het volk mort: het heeft geen geduld om iets te laten rijpen
aaron, broer van mozes, lost het op:
geef me jullie je gouden slaven-oorringen uit egypte
en hij maakt daarvan een gouden stierkalf
en zegt, voilà dit zijn de goden die jullie uit egypte geleid hebben
en het volk is blij:
zo'n gouden stierkalf is precies wat alle volkeren elders ook hebben:
dàt is tenminste vertrouwd
niet dat abstracte wachten
nehemia schrijft daarover:
ze wilden weer terug naar de slaverij van egypte
niet omdat het daar beter was
maar het is tenminste een vertrouwde manier van leven
niet zo als dat nieuwe dat nog onbekend is
na een bevrijdende ervaring vallen we
dikwijls terug in onze oude patronen en valkuilen en verslavingen
we weten wel dat we er niet beter van worden
maar ... 't is wel een vertrouwde manier van doen
Als God dat alles ziet gebeuren, zegt hij tegen Mozes
Nu zal mijn toorn ontbranden, mijn neus zal zeer kort worden
waarvoor heb ik in godsnaam al die moeite gedaan?
ik heb me zo ingezet voor dit volk
en zie, stank voor dank
ik kap ermee
weg met dat volk, ik ga het verdelgen
ik zal wel van jou, Mozes, een groot volk maken.
En dan, staat er in EX 32, zoekt Mozes de zachtheid van God
En hij begint zo te pleiten
U moet dit volk niet verdelgen want u hebt toch al aan Abraham beloofd er een groot volk van te maken?
Nu dan! houd uw belofte
blijf bij uw keuzes,
u hebt ze toch niet voor niets gemaakt.
Ik hoor ze al in Egypte zeggen:
nou, aan die God had dat volk ook niets
hij heeft ze de woestijn.ingestuurd om ze te verdelgen
en dan krjgt God berouw
want inderdaad
als hij zijn toorn laat gaan, kort van neus wordt,
niet verder kijkt dan zijn neus lang is
wordt hij net NIET diegene die hij wil zijn
dan gaat hij voorbij aan zijn eigen kernwaarden, zijn eigen dromen
en gaat het volk voorbij aan zijn eigen ervaringen van bevrijding
dan verbrijzelt de decaloog
weg leefregels voor een nieuwe en bevrijde manier van leven
Laat u niet gaan
maar hou vast aan wie je eigenlijk bent
kortom, wees lankmoedig
En dan laat Mozes klinken
die nu archaïsch klinkende woorden zoals barmhartigheid, goedertierenheid
2, oude woorden
barmhartigheid
ook wel vertaald met erbarmen, ontfermen
een fysiek woord zoals lang van neus zijn
oorspr. de moederschoot
vandaar het bewogen zijn met de kleine mens
en bewogen zijn met de kleingemaakte mens
met de mens in miserie
barmhartigheid gaat verder dan rechtvaardig-zijn
mededogen lijkt me een zinvolle hedendaagse vertaling
genade
is iets dat je zo maar krijgt
waarvoor je niets moet doen
iemand geeft je zomaar iets, eenglimlach, een knipoog,
je krijgt zomaar een deugddoend inzicht
genade is pure gein
genade is nl gein in het hebreeuws
vandaar in het amsterdams: gein hebben, lol hebben, plezier hebben
want zomaar iets krijgen doet plezier
en zomaar iets geven ook
goedertieren is een oude vertaling voor het hebreeuwse chesed
een woord dat zich niet in 1 begrip laat vatten
het is loyauteit en solidariteit
soms ook vertaald met vriendschap
het lied van Oosterhuis spreekt over liefde
het duidt alleszins op een wederkerige relatie
(niet eenzijdig zoals genade)
het hebreeuwse woord betekent bijeenbrengen
misschien is wat we in de vleugel noemen: verbondenheid
wel een goede vertaling voor chesed
en een laatste kernwaarde is trouw,
het wordt vaak gerbuikt samen met verbondenheid
het is trouw
in de zin van betrouwbaar zijn, je kunt er vanop aan
op die mens, op die God kan je betrouwen
het is waarachtige trouw
daarom soms ook vertaald met waarheid
maar dat klinkt nogal juridisch terwijl het over betrouwbaarheid gaat.
vat ik dat alles samen dan bljkt dat
lankmoedig zijn in de bijbel betekent
je bent in staat om je gerechtvaardigde toorn in te houden
omdat er andere diepere waarden zijn
waaraan je gestalte wilt geven:
mededogen, gein, verbondenheid en betrouwbaarheid
let wel! lankmoedig zijn is niet passief zitten toekijken en niets doen
wil niet zeggen dat je maar alles moet accepteren.
alles over je kant moet laten gaan:
het kalf wordt vernietigd en het volk wordt gestraft
lankmoedig zijn in de bijbel betekent
je bent in staat om je toorn in te houden
om gestalte te geven aan
mededogen, gein, verbondenheid en betrouwbaarheid