2011.04.02 Jozef van hoog naar laag en terug

Toelichting werd gehouden door Hugo Vereeck.
Jozef, geliefd door zijn vader en gehaat door zijn broeders

Bij wat we in de lezing  gehoord hebben is dit een verhaal zonder happy-end. Kan ook niet anders. Deze cyclus op het einde van het boek Genesis verklaart ons hoe het volk in Egypte terechtgekomen is. In deze vastenperiode gaat de aandacht vooral naar de uittocht uit het angstland. De weg van de bevrijding. Wij vragen ons af hoe zij daar terecht kwamen. Soms is het herkenbaar en wij kunnen er wat uit leren.

Twaalf zonen van vier verschillende moeders en één vader, een stamvader dan nog wel. Samen maakt dat een heel grote tafel wanneer het etenstijd is. Die twaalf, in een groot samengesteld gezin, werden allen gezegend met een eigen karakter en staan helemaal verschillend in relatie tot elkaar. De weg naar broederlijkheid, naar een “voorbeeldig christelijk gezin” is een moeilijke weg vol hindernissen. Bij ons thuis, wij zijn met zes kinderen, is dat helaas ook niet gelukt. Wij gingen elk onze eigen weg en zijn daardoor zelfs vervreemd van mekaar.

In de wereldwijde samenleving is dat hetzelfde. Die toestanden worden misschien uitvergroot, maar in wezen zullen dezelfde mechanismen blijven gelden : vele mensen in onze wereld, volgens de bijbel gegroeid vanuit die twaalf stammen, het volk van JHWH, zijn  onbekenden geworden, vervreemd van hun hun eigen verleden, cultuur en land, van buren, vrienden en familie, van hun diepe zelf en van hun God, overal zien we mensen die zoeken naar een gastvrije plek waar ze zonder angst kunnen leven. Overal zien we ook mensen die belangstellend en nieuwsgierig in het bord van de ander kijken en met de ogen meten of de koek wel juist verdeeld werd. Ook dat is menselijk.
Vele plaatsen en instellingen worden opgericht om broederlijk samen te leven en vreedzame gemeenschappen te vormen waar mensen dichter bij elkaar gebracht kunnen worden. Hun kleurrijke strooibriefjes en aankondigingen staan vol met mooie woorden en ontroerende slogantaal. Zij ontaarden dikwijls in geestelijke slagvelden waar de afgunst en de wedijver, de macht en de zelfzucht, achter de coulissen verlammend werken en hun doel niet kunnen bereiken.
Dit zijn de valkuilen waarin iedereen die een verantwoordelijkheid draagt trapt wanneer hij of zij een machtspositie innemen. Ik herken dit ook bij mezelf. Het wordt gevaarlijk wanneer wij  iedereen met een pletwals te lijf willen gaan. De geschiedenisboeken staan er vol van en waarschuwen ons daarvoor.
En dan zwijg ik nog over de zielige toestanden in dit landje, waar de verkiezingspamfletten, het gesjoemel en de onderliggende verdachtmakingen “grote politiek” genoemd worden.
Het is van alle tijden en ook herkenbaar.


In het verhaal van de twaalf broeders worden deze toestanden nog wat aangedikt. We krijgen hier een verhaal over hoe het niet moet. Niet zelden proberen wij omwille van ons groot gelijk een zondebok te vinden. En dat spitst zich toe op die ene zoon, Jozef. Het is een echt vaderskindje, de lieveling. Hij krijgt de beste kleurrijke mantel en voelt zich daardoor wat bijzonders. En alle verhaaltjes brieft hij over, die klikspaan. Daarom konden ze Jozef niet uitstaan en kon er geen vriendelijk woord voor hem af. Heel begrijpelijk. Dit zal nog lang duren alvorens dat mogelijk wordt. Hij voelt zich wat meer dan de ander en vertelt daarenboven over zijn dromen. Twee dromen zelfs. Hij laat zich niet afschrikken door de reacties van zijn broers. Olie op het vuur natuurlijk. Ook vader Jacob vindt dat het over zijn hout gaat. Het is dan ook een uiterst gewaagde droom want hoogstens buigen de zon, de maan en de sterren, niet elf! voor JHWH neer. De afgunst van die elf broers – nu spannen ze samen –  wordt dus niet alleen opgewekt door de voorliefde van de vader, maar ook door zijn gedrag. Vanwege die dromen zullen ze hem nog meer haten. Maar Jozef past zich niet aan en doet niet mee met machtspelletjes : hij gelooft in zijn eigen dromen. En hij heeft nog een andere bron waaruit hij kan leven : de wereld van het onbewuste, de wereld van zijn innerlijke inspiratie. Hij heeft een inzicht in de dromen. De helderziende vertoont hierin een bijzondere gave die hem meegegeven werd. Hij zal later deze eigenschap kunnen benutten om er wel een happy end aan te breien.

Dit samenspannen vanuit jaloerse gevoelens neemt dramatische proporties aan. Dat escaleert. En de gelegenheid tot wraak doet zich voor. Je ziet, het gaat van kwaad tot erger. De oudste broer wil geen bloedschuld op zich laden, maar zoekt een oplossing  en bereikt een overeenkomst met zijn broers om Jozef op een propere manier uit de weg te ruimen. Vandaag noemen we zoiets een compromis, zoiets om iedereen tevreden te stellen maar vooral om de meerderheid de mond te snoeren en het geweten te sussen. En dan kan het niet anders of die verkoop, meewerken aan wat slavenhandel is, leidt tot oneerlijke praktijken. Daar horen leugens bij : “Hij is verscheurd door een wild dier”. Zij bedriegen hun vader op de koop toe.
De ironie van dit verhaal zit ook in het feit dat Jozef verkocht wordt aan Ismaëlieten. De lievelingszoon van Jacob, komt in handen van de nakomelingen van Ismaël, de broer van Isaak, die door deze, zijn eigen grootvader de woestijn werd ingestuurd. Enkele maanden geleden hebben we dat verhaal gelezen door de bril van Hagar. Je zou kunnen zeggen dat de raadsels van zijn familiegeschiedenis hem hier inhalen. De niet verwerkte schaduwkanten van zijn eigen afstamming duiken op en vragen om een verwerking. Jozef moet zich eerst moeizaam bevrijden uit de schaduw van zijn familie.
Maar eerst komt de zoon die alle vaderlijke weldaden in de schoot geworpen krijgt zijn eigen machteloosheid, angst en verlatenheid tegen. In de donkere put kan hij niet anders dan zichzelf tegenkomen en zich aan de dood overgegeven weten.
Door de afzondering en door de verlatenheid heen zal die mens gelouterd verder gaan. Hij kan nu niet meer hopen op de hulp van zijn vader, die was ver weg. Hij heeft de Eeuwige als vader ontdekt, aan wie hij zich kan toevertrouwen en die hem verder door de ervaringen van het leven leidt.

Hij zal het leren: mens worden en zelf de verantwoordelijkheid opnemen. Het voelt aan als een roeping. De ontdekking van die ene roepstem die hem in vrijheid en verantwoordelijkheid op eigen benen leert staan, maakt van hem wie hij is en wil zijn en zo kan hij zijn eigen geaardheid en mogelijkheden niet alleen benutten, maar ook delen met anderen, ten goede. Ook wanneer hij als banneling in slavendienst moet verder leven.
Dit verhaal, vol intriges eindigt in het angstland.




Voorbeden

De mensenhandelaars, de uitbuiters en uitgebuiten,
de sjoemelaars en de rechtelozen,
de vrijheidsstrijders en de terroristen,
de machteloze vaders en moeders
willen wij meenemen in ons bidden en denken.

Voor allen die gekocht worden en zich verkocht weten,
ik die het niet geweten heb,
jij die het niet mocht weten;
wij die het niet kunnen weten,
zij die het niet willen weten,
wij die het niet hebben zien aankomen,
zij die het hebben laten gaan,
voor hen die het niet konden tegenhouden.



 

 

Welkom...

...welkom op onze website.(Vleugel)

Kalender

December 2017
M D W D V Z Z
27 28 29 30 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31

Nieuw

 

Kijk naar Nieuws- Rondom de Vleugel

Inloggen