2011.03.12 Broederlijk Delen

 

Toelichting werd gehouden door Luc Claessens

 

Homilie bij de campagne

Er bestaat een Joods verhaal over een rabbi die op de Sabbat moe van de synagoge naar huis komt. ‘Waarom ben je zo uitgeput?’ vraagt zijn vrouw hem.

‘De preek heeft me ontzettend veel gekost,’ zegt hij, ‘ik moest over de armen preken en hun schrijnende nood, want alles is peperduur geworden’. ‘En wat heeft je preek voor uitwerking gehad?’ vraagt zijn vrouw. ‘Voor de helft van de oplossing is gezorgd,’ antwoordt hij, ‘De armen zijn namelijk bereid te ontvangen. Maar of de rijken bereid zijn te geven, dat weet ik nog niet!’

De manier waarop de rabbi het probleem – of de oplossing - in twee gelijke helften splitst is een mooi voorbeeld van galgenhumor. We kunnen ons iets voorstellen bij de twijfelachtige bereidheid van de rijken om te geven. In onze ogen is dat zelfs het hele probleem. Dat de armen bereid zijn te ontvangen, lijkt vanzelfsprekend. Daar was zelfs geen preek van de rabbi voor nodig, denken we.

Maar klopt dit wel? Is het wel zo vanzelfsprekend dat de armen bereid zijn te ontvangen? Dat ze met plezier afhankelijk zijn van de goede wil van milde schenkers? Dat ze zonder problemen hun trots en fierheid opzij zetten, hun waardigheid inslikken en aanvaarden dat ze met uitgestoken hand moeten leven? Dat ze houden van de clichés die ze er gratis bij krijgen: onmondig, onbekwaam, te lui om hun situatie te veranderen? Dat ze dankbaar zijn voor alle bemoeizuchtige richtlijnen die samen met de hulp komen: hoe ze moeten leven, hoe ze zich moeten gedragen, zich moeten organiseren en verantwoorden.

Beste mensen, het is niet vanzelfsprekend. Nergens ter wereld. Mensen willen aan de slag met hun talenten, hun leergierigheid en creativiteit. Ze willen zelf kunnen instaan voor hun levensonderhoud. Vaders en moeders willen niet beschaamd staan tegenover hun kinderen. Ze willen dat ze hen op eigen kracht, met het werk van hun eigen handen kunnen voeden, kleden, naar een goede school sturen. Ze willen een gerespecteerde plek in de gemeenschap. Ze willen dat naar hen en naar hun organisaties geluisterd wordt, ook door politieke leiders.

Broederlijk Delen is in 1961 opgericht als een antwoord op de hongersnood die uitbrak in de Kasaï in Congo. De Belgische bisschoppen riepen de bevolking op tot solidariteit, ze riepen op tot een nieuwe vorm van vastenbeleving. Broederlijk Delen kreeg de opdracht om op een autonome wijze, maar in verbondenheid met de Kerk, de solidariteit met het Zuiden gestalte geven. Broederlijk Delen zou mensen in Vlaanderen uitnodigen om tijdens de vasten solidair te zijn met de armsten in de “derde wereld”, in het Zuiden. Vrij vroeg werd het accent op structurele ontwikkelingssamenwerking gelegd en werd de actieradius uitgebreid naar de drie continenten. Projectenwerking evolueerde naar partnerwerking. Broederlijk Delen beschouwde de mensen in het Zuiden als gelijkwaardige partners in de strijd tegen armoede en onrecht. De politiek werd er bijgehaald. Er werd ingezet op de beïnvloeding van onze beleidsmakers inzake ontwikkelingssamenwerking. Op het terrein groeide het inzicht dat de beste manier om armoede en onrecht te bestrijden erin bestaat om de eigen initiatieven van de lokale bevolking volop te ondersteunen, het inzicht groeide dat diegenen voor wie de hulp bedoeld was, inspraak moesten hebben in deze organisaties. De cruciale rol van de vrouw in ontwikkelingsdynamieken werd onderstreept. Broederlijk Delen heeft altijd de keuze gemaakt om via organisaties te werken, waarbij de keuze werd gemaakt om voor de armste en meest kwetsbare bevolkingsgroepen. Er werd en wordt gewerkt met het talent dat ter plaatse aanwezig is en met respect voor de lokale cultuur.

Broederlijk Delen bleef door de jaren heen trouw aan een integrale mensvisie en christelijke inspiratie. Ontwikkeling heeft niet alleen te maken met instellingen, structuren of technologieën maar ook met concrete menselijke keuzes vanuit specifieke waarden. Een zogenaamde waardevrije ontwikkelingssamenwerking bestaat niet. Deze visie en het uitgangspunt dat ‘de aarde aan allen behoort’ vormen de drijfveer om te werken aan ontwikkeling en hierin de menselijke persoon in al zijn dimensies centraal te stellen. Er wordt samengewerkt met alle mensen van goede wil, ongeacht hun geloofsovertuiging. Kerk als dienst aan de wereld.

In elk geval vertrekken we van de plannen en ideeën van gemeenschappen zelf. 50 jaar lang al, steunen we groepen mensen in het Zuiden zodat ze hun eigen plannen kunnen waarmaken, hun waardigheid kunnen herwinnen en aan een toekomst werken in eigen beheer.

Deze visie en manier van werken past volledig in de spiritualiteit van de vasten. De vastentijd opent een venster op wat komen gaat.

Broederlijk Delen is voor mij ook gelijk aan zovele verhalen van hoop, moed en volharding van vrouwen, mannen en gemeenschappen die ondanks tegenkanting, tegenslagen en enorme moeilijkheden er voor gaan. Mensen die bewust de keuze maken om te werken aan een nieuwe toekomst, bij hen ter plekke, in hun land, continent, wereldwijd. Verbonden zijn met deze mensen, leidsters en leiders, gewone mannen en vrouwen, uit diverse continenten. We mochten ons zo vaak laten inspireren door hen. Het was een voorrecht om met hen in dialoog te gaan, uit te wisselen.

Dit jaar zet Broederlijk Delen een voorbeeld uit Burundi in de kijker. Burundi, het derde armste land ter wereld. Liefst dertien jaar lang was de bevolking het slachtoffer van oorlog en geweld. Sinds vijf jaar is er een democratisch verkozen parlement en regering. Tot vandaag blijft een groot deel van de bevolking afhankelijk van noodhulp. Afhankelijk dus. Een grote massa armen die bereid moet zijn te ontvangen, zoals in het verhaal over de rabbi.

En ook hier zijn er mensen die zich niet neerleggen bij die situatie. Al tijdens de oorlogsjaren verenigden de koffieboeren zich tot sterke organisaties, die met succes hun recht op een eerlijke prijs voor hun koffie verdedigden. Vandaag stroomt meer dan 70% van de exportprijs van de koffie naar de boeren. Een mooi resultaat, dankzij de inspanningen van INADES, een organisatie die in heel wat landen van Afrika actief is, ook in Burunid, die al vele jaren door Broederlijk Delen gesteund wordt. Maar koffie kan je niet eten. Er moet ook meer voedsel geproduceerd worden om de hongerige magen te vullen. En dus werken groepen van boeren en boerinnen ook samen aan de verbetering van de landbouw en diversificatie van producten. Ze doen dat met de steun van een andere partnerorganisatie van Broederlijk Delen: ADISCO. Stap voor stap herwinnen de mensen hun zelfstandigheid én hun waardigheid.. Op eigen kracht ontworstelen ze zich aan de greep van honger, armoede en onrecht. En zo herstellen ze ook hun menselijke waardigheid en trots. Ze hebben er ook een naam voor: ‘Haguruka’. Letterlijk betekent dat: ‘Sta op’. Inderdaad, uitgerekend in een land dat gekend is voor zijn geschiedenis van lijden en verpaupering, beginnen gewone mensen een verrijzenisverhaal. Ze halen de inspiratie voor hun werking ook rechtstreeks uit de Paaservaring van de jonge Kerk, zo vertelt Deo Niyonkuru, directeur van ADISCO: “Haguruka gaat over Petrus en Johannes die in Jeruzalem voorbij een tempel wandelen en een bedelaar tegenkomen die hen een aalmoes vraagt. Petrus neemt het woord en zegt: ‘Geld of goud heb ik niet. Maar wat ik wel heb, geef ik je in naam van Jezus van Nazareth. Sta op en loop.’

Broederlijk Delen doet een appel om solidair te zijn met deze 250 organisaties en bewegingen die bouwen aan een toekomst. Tegelijkertijd worden er vraagtekens geplaatst bij onze eigen manier van leven. Als we echt willen komen tot duurzame ontwikkeling en meer rechtvaardigheid dan kunnen we niet anders dan vragen stellen bij de overtuiging dat een geslaagd leven gelijk staat met maximalisatie van bezit en welstand. Deze vastentijd is een tijd bij uitstek op zoek te gaan naar wat echt waardevol is in een mensen leven. Het is een uitgelezen kans om ons te oefenen in creatieve soberheid. Niet voor niks hield Broederlijk Delen verschillende campagnejaren een pleidooi voor een aanpassing van onze ecologische voetafdruk in het belang van de toekomstige generaties.

‘Haguruka – sta op!’ Samengevat waar Broederlijk Delen voor staat. Al 5Oj lang. Er is geen tijd om op onze lauweren te rusten. Meer dan ooit zijn we geroepen om groepen mensen in het Zuiden de kans te geven hun eigen plannen tegen armoede en onrecht waar te maken. Meer dan ooit zijn we geroepen om in verbondheid met het Zuiden verder te schrijven aan het opstandingsverhaal van onze wereld.