26.04.08 bijbel: Handelingen

toelichting gehouden door Paul Kevers

DE WEG VAN HET WOORD’

DRIE VIERINGEN OVER DE HANDELINGEN

 

1.  ‘Van Jeruzalem naar Rome’    26 april 2008

 

Toelichting

 

Zo hebben we dus de eerste én de laatste zinnen beluisterd van de Handelingen van de apostelen. Daar tussenin staan vele verhalen over het ontstaan en de groei van de Jezusbeweging: de hemelvaart van Jezus, het Pinksterverhaal, de eerste toespraken van Petrus, de eensgezinde, solidaire en biddende gemeenschap van de eerste christenen, de tegenstand die zij ondervinden: Stefanus sterft de marteldood, Jakobus eveneens, Petrus vliegt de gevangenis in... Maar dat kan hen niet tegenhouden. Wanneer de joodse farizeeër en christenvervolger Paulus na een overrompelende roepingservaring hun rangen komt versterken, ontstaat een nieuwe dynamiek. Paulus trekt de wijde wereld in en verkondigt overal het goede nieuws over Jezus Christus, niet alleen aan zijn joodse geloofsgenoten maar aan iedereen die het horen wil. De kerk ontwikkelt zich van een kleine joodse sekte tot een ruime, open beweging waarin joden en niet-joden broederlijk samenleven. Dat is niet zonder conflicten gegaan, maar die werden in onderling overleg opgelost, de eerste stappen van aanpassing en acculturatie van de christelijke boodschap werden gezet.

 

De ‘Handelingen van de apostelen’ zijn het werk van de evangelist Lucas. Lucas schreef een werk in twee delen, opgedragen aan een zekere Theofilus, ‘vriend van God’. In het eerste deel, het evangelie, beschrijft hij het aardse leven van Jezus, vanaf zijn geboorte tot en met zijn lijden, dood, verrijzenis en hemelvaart. In het tweede deel, de Handelingen, verhaalt Lucas hoe de verrezen Jezus voortleeft in de groeiende kerkgemeenschap. Lucas vertelt hier uit eigen ervaring: sommige stukken vertelt hij in de wij-vorm, alsof hij zelf een reisgezel van Paulus is geweest.

 

Dat het in de twee delen van zijn werk over één en dezelfde Jezus gaat, onderstreept Lucas door een aantal treffende overeenkomsten. Petrus en Paulus genezen zieken en verrichten wonderen, precies zoals Jezus had gedaan. De marteldood van Stefanus lijkt wel een kopie van de kruisdood van Jezus: alle twee bidden ze voor hun beulen: “vergeef het hun, want ze weten niet wat ze doen” – alle twee sterven ze met hetzelfde gebed op de lippen: “Vader, in uw handen beveel ik mijn geest”. Het verhaal over Filippus en de Ethiopiër, dat we volgende week zullen horen, rijmt helemaal op het Emmaüsverhaal in het evangelie: in beide verhalen gaat een vreemdeling mee op weg, in beide verhalen is er onderweg een diepgaand gesprek waarbij de Schriften worden verklaard. Zoals de Emmaüsgangers Jezus gastvrij ontvangen in hun huis, zo nodigt de Ethiopiër Filippus uit in zijn reiskoets. En beide verhalen eindigen met een vreugdevol moment van herkenning, een ‘sacramenteel’ gebeuren: het breken van het brood in het Emmaüsverhaal, het doopsel in het verhaal van Handelingen.

 

Lucas heeft aan zijn tweedelig werk een opvallende geografische structuur meegegeven. Zijn evangelie is opgebouwd als een ‘groot reisverhaal’. Jezus gaat op weg vanuit Galilea, over Samaria, naar Jeruzalem. Ook Handelingen is een reisverhaal, maar in omgekeerde richting. De leerlingen worden door Jezus op weg  gestuurd: te beginnen met Jeruzalem moeten zij van hem getuigen, in heel Judea en Samaria en tot het uiteinde van de aarde. In de Handelingen beschrijft Lucas ‘de weg van het Woord’, van Jeruzalem tot in Rome, in die tijd het centrum van de wereld. De christenen noemt hij ‘mensen van de Weg’. [verwijzing naar het kunstwerk van Hugo]

 

Die ‘weg van het Woord’ verloopt in drie fasen. Elke fase loopt uit op een lijdensverhaal. Eerste fase: de Jezusbeweging komt op gang in Jeruzalem. Er ontstaat een conflict met de joden over de uitleg van Wet en Profeten. Dat loopt uit op een lynchpartij: de steniging van Stefanus. Tweede fase: het toneel verplaatst zich naar het gebied buiten Jeruzalem, in Judea en Samaria. Deze fase eindigt met de marteldood van Jakobus en de tijdelijke gevangenschap van Petrus. Derde fase: Paulus gaat op reis en bereikt wat in de hellenistische wereld het ‘einde’ is: Athene en Rome. Maar zijn laatste reis maakt hij als gevangene, op weg naar zijn proces in Rome.

 

Nu is er met dat slot van Handelingen iets merkwaardigs aan de hand. We vernemen niet hoe het proces van Paulus afloopt. Uit de traditie weten we dat Paulus in Rome de marteldood is gestorven, maar Lucas vertelt daar niets over. Alsof het hem niet interesseert. En nog merkwaardiger is dat Lucas met geen woord rept over de grote catastrofe van het jaar 70, toen Jeruzalem door de Romeinen verwoest werd. Hij laat Jezus die catastrofe wel aankondigen, in zijn evangelie, wanneer Jezus weent over de stad en verklaart ‘dat er geen steen op de andere zal blijven’... Maar als het dan zover is, zwijgt Lucas erover. Hoe zou dat komen?

Ik denk dat Lucas dat met opzet heeft gedaan. Hij schrijft een tegendraadse, profetische geschiedenis. Dat doet hij al vanaf het begin van zijn evangelie. “In die dagen vaardigde keizer Augustus een decreet uit...”, zo begint hij zijn kerstverhaal. In de tijd van de pompeuze keizer Augustus en van de ‘Pax Romana’, toen iedereen dacht dat de Romeinen de wereld beheersten, richt Lucas de focus op een stal in Betlehem. Daar wordt in volstrekte anonimiteit de ware Koning geboren en wordt de echte ‘vrede op aarde’ aangekondigd aan enkele herders.

 

Iets soortgelijks doet Lucas in de Handelingen. In dezelfde periode waarin de geschiedschrijver Flavius Josephus, in zijn werk De Joodse Oorlog, beschrijft hoe de overwinnende Romeinse legers op weg zijn van Rome naar Jeruzalem, schrijft Lucas een tegendraads verhaal over enkele mensen die met een boodschap van bevrijding op weg gaan van Jeruzalem naar Rome. Het verhaal van Lucas heeft zijn doel bereikt wanneer Paulus in Rome is aangekomen en daar het koninkrijk van God kan verkondigen en over Jezus kan spreken.

 

De ogen van de wereld zijn gericht op de pracht en praal van Rome en op de veroveringstocht van de Romeinse legers. Maar Lucas eindigt zijn verhaal in een kamertje van een huurhuis, waar Paulus verblijft onder bewaking van een soldaat. Want dáár is het te doen, weet Lucas. Net zoals het in Betlehem te doen was in die stal met een voederbak, alle Romeinse keizers en hun decreten ten spijt. Want “alle machthebbers stoot Hij van hun tronen, maar arme en kleine mensen maakt hij groot”, zingt Maria in haar danklied – ook een tekst van Lucas.

 

“Paulus verkondigde het koninkrijk van God en onderrichtte over de Heer Jezus Christus, vrijmoedig en ongehinderd”. Dat zijn de laatste woorden van Lucas. Vrijmoedig en ongehinderd. Paulus ís de marteldood gestorven. En de Romeinen hébben Jeruzalem veroverd. Maar dat heeft geen belang meer. Want de ‘weg van het Woord’ loopt ongehinderd verder. De ‘mensen van de Weg’ blijven vrijmoedig getuigen, gedreven door de Geest. Dat is de subversieve kracht van het boek Handelingen, tot op vandaag.

 

Paul Kevers


Voorbede

 

Laten wij bidden.

 

Dat iets van dat vuur van het begin, waarover Lucas schrijft,

ons vandaag nog mag bezielen.

 

Dat wij ‘mensen van de Weg’ mogen blijven,

die zich niet laten ontmoedigen, niet bij de pakken neerzitten,

maar die vrijmoedig nieuwe wegen zoeken

naar een hedendaagse spiritualiteit, met een grote openheid voor diversiteit.

 

Dat wij geen macht nastreven, geen groot succes;

dat wij onze opinie niet opdringen aan anderen.

Maar dat wij, eenvoudig en in het verborgene, tegendraads desnoods,

doen wat goed is, wat moet.

 

Vandaag doet de hand ...

 

Welkom...

...welkom op onze website.(Vleugel)

Kalender

December 2017
M D W D V Z Z
27 28 29 30 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31

Nieuw

 

Kijk naar Nieuws- Rondom de Vleugel

Inloggen