2018.01.20 van tijd tot tijd.....

De toelichting werd gehouden door Jos Clymans.

Hoop doet ertoe. Hoop is een keuze. Hoop kun je leren.

Dit zijn de kapstokken waar ik mijn toelichting graag aan wil ophangen:     1 uit de profetie van Jesaja: “De aarde wordt totaal verwoest, helemaal leeggeplunderd”;

2 uit de tussenzang: “Wij die met eigen ogen de aarde zien verscheurd maar blind en onmeedogend ontkennen wat gebeurt”;                                                                                                                                                3 uit de kindermond: “Het is verboden te wanhopen. Als je de wereld wilt veranderen is er geen seconde te verliezen”.

1 Wat is er aan de hand?

Welke bedreigingen komen er op ons af? Wat zullen de gevolgen zijn? Om die vragen te beantwoorden moet ik als een onheilsprofeet dreigende taal spreken. En dat zal niemand graag horen.  Er is de dreiging van een tekort aan drinkwater en vruchtbare landbouwgrond. Dat zal zeker nog meer dan nu aanleiding geven tot oorlogen en massale migratiestromen. Woestijnen breiden zich uit. Bossen worden steppen. Gletsjers en poolkappen smelten in snel tempo. Steeds meer natuurrampen. We zijn er niet op voorbereid.   Er is de dreiging van de automatisering en digitalisering. Geen enkel beroep zal in de toekomst gevrijwaard blijven van die ontwikkeling. Intelligente machines zullen massaal werk overnemen. Het zal een revolutie veroorzaken en heel onze Westerse wereld door elkaar schudden. We zijn er niet op voorbereid.                                                                                                Er is de dreiging van een nieuwe bankencrisis. En net zoals in 2008 zullen met de redding van de banken weer massa’s financiële reserves nutteloos in rook opgaan en de bankdirecteurs zullen vermoedelijk weer schaamteloos vrijuit gaan.  Er is de dreiging van een economisch model dat enkel op obsessieve consumptie en niemand ontziende winsten is georiënteerd waarbij alleen miljardairs en multinationals nog rijker worden.                                   Er is de apocalyptische dreiging van massavernietigingswapens, oorlogen en terroristische aanslagen allerhande.                                                                                                                                                          Er is tenslotte de dreiging van het einde van de economische groei die op uitbuiting is gebaseerd: uitbuiting van de planeet, uitbuiting van mensen en uitbuiting van ecosystemen. Er is maar één planeet aarde: haar grondstoffen raken op. Wat zei Jesaja alweer? “De aarde wordt totaal verwoest, helemaal leeggeplunderd”.

2 Zijn we ons bewust van wat er aan het gebeuren is of ontkennen we het?                                           Het doembeeld van wat op ons af kan komen, is zo onwerkelijk en zo onaangenaam, schijnbaar zo ver van onze realiteit verwijderd, dat het moeilijk is om het te geloven. Laten we daarom maar behouden wat we hebben en niet te veel willen veranderen. Want dat maakt ons toch alleen maar bang. Dus liever geen toekomst, want toekomst is verandering, waarschijnlijk spectaculair. Verandering is dus waarschijnlijk ook verslechtering en dat op alle vlakken van onze samenleving. We zullen zeker moeten inleveren en heel wat opgeven van wat we hebben en wat we vanzelfsprekend vinden: ons comfort, onze koopkracht, onze vraag naar energie, onze rust, onze ideeën, onze werkzekerheid, onze veiligheid, onze spaarcenten, onze joods-christelijke waarden, ons pensioen, onze open ruimtes, onze sociale zekerheid, onze Vlaamse identiteit… Dat staat allemaal op het spel.                                                                                                                                                   Is het in die optiek te verwonderen dat overal in Europa rechts-populistische partijen en bewegingen zo’n succes kennen? We plooien ons terug op onszelf, er worden grenzen gesloten en muren gebouwd om alle bedreigingen buiten te houden en om te verdedigen alles wat we in het verleden hebben opgebouwd.                                                              .                                                                                             En de politici? Geen normaal politicus waagt het zijn kiezers te vertellen dat het welvaartssprookje uit is, dat er einde aan de groei is, dat we allemaal armer zullen worden. Zo’n programma zou politieke zelfmoord zijn. En laat me even overdrijven en veralgemenen – geen politicus is ernstig bezig met de vraag in welk soort samenleving we over 20, 30 jaar zullen of willen leven. Heel ver wordt niet vooruitgedacht. Een voorbeeld: Het dringende energiepact? Dat stellen we maar uit. We zullen wel zien. Niet zo dringend…

3 Waarom zou het verboden moeten zijn te wanhopen? En moeten we niet nu, direct, vandaag beginnen de wereld te redden?                                                                                                               Wanneer blijkt dat er onvoldoende vertrouwen bestaat in de politieke leiders en er weinig aanwijzingen zijn voor een snelle en radicale verandering in het beleid, blijft er niets anders over dan ervoor te vechten dat in een oceaan van moeilijkheden zich kleine archipels van hoop, menselijkheid en rationaliteit kunnen vormen en handhaven. Willen democratieën overleven, hebben ze niet alleen welvaart maar ook een gemeenschappelijke hoop nodig. Zonder voldoende vertrouwen in de overheid is er geen hoop op een betere toekomst.                                                                                         De ommekeer om anders te gaan leven is daarom voor velen een persoonlijk project geworden in woorden en vooral in concrete daden. Maar willen we als samenleving veranderen, moeten projecten door grote groepen gedragen worden. En je ziet het overal: vele burgers hebben het begrepen. Overal gaan mensen zich verenigen en zich inzetten voor tientallen en tientallen initiatieven.                                                                                                                                                              Als je erkent dat de dingen niet lopen zoals je zou willen, dan erken je dat je waarschijnlijk in staat bent om de gevolgen ervan te beïnvloeden – jijzelf of jij samen met een handvol of met miljoenen anderen. De dingen die we doen, doen ertoe – ook al weten we van tevoren niet hoe en wanneer ze ertoe doen, of wie of wat erdoor wordt beïnvloed.  We zijn er ons onvoldoende van bewust hoe sterk de altruïstische en idealistische krachten in de wereld zijn. Een heel groot deel van ons dagelijks leven – ons familieleven, onze vriendschappen, onze roepingen, onze deelname aan sociale, spirituele en politieke organisaties – dat zijn dingen die we voor niks doen, uit principe, uit liefde. Ziedaar onze basis voor hoop. Wat we doen voor en met anderen toont hoezeer we als mensen diep vanbinnen een zinvol en geëngageerd leven willen leiden en willen deelnemen aan een burgerlijke gemeenschap en willen meebouwen aan een betere wereld.                                                                              Gaan we ermee door zoals steeds? Als bescheiden eiland van empathie, solidariteit, verbondenheid en hoop in de grote zee van onzekerheid of onwetendheid? Ik doe mee.

Jos Clymans