2017.01.07 Vergiffenis: uit de mode geraakt?

Toelichting werd gehouden door Paul Lansu

Vergeven en verzoenen

Het Latijnse ‘re-conciliare’ betekent de band herstellen. Verzoening en vergeven is opnieuw samen brengen, opnieuw verbinden en hechten of helen. Conflicten zijn veelal de oorzaak van onenigheid. Bij een conflict gaat het om tegenstrijdige belangen of visies. Positief is dat het kan leiden naar vernieuwing en vooruitgang. Negatief is dat er geweld bij te pas kan komen, soms massaal geweld tot schietpartijen, burgeroorlogen en volkenmoorden toe. Er zijn de belangenconflicten rond grondstoffen en macht bijvoorbeeld. Er zijn conflicten om basisrechten zoals veiligheid en vrijheid, democratie en mensenrechten. Er zijn de waardenconflicten rond ethische kwesties zoals abortus en euthanasie. Er zijn identiteitsconflicten als gevolg van de globalisering, niet in het minst door migratie. Belangrijk bij dit alles is het onder controle houden van conflicten door bijvoorbeeld conflictbeheersing en preventie.

Op politiek niveau zijn er meer engagement en budget nodig voor conflictbeheersing en voorkoming van geweld. Vooreerst dient men de factoren te identificeren die tot geweld kunnen leiden. Ook is het belangrijk bestaande spanningen die zouden kunnen escaleren trachten te voorkomen. Oorzaken wegnemen vooraleer geweld uitbreekt is essentieel. Ons sleutelwoord is steeds: geweldloos hanteren van conflicten. Zoals Paus Franciscus het stelt in zijn vredesboodschap van 1 januari 2017: geweldloze weerbaarheid is een stijl van vredespolitiek.

Gandhi: “Een oog voor een oog maakt de hele wereld blind.[1]

Vergeving en verzoening spelen zich af op verschillende niveaus: op persoonlijk vlak, binnen een samenleving, tussen volkeren binnen en buiten staten. De dynamiek leidt nooit automatisch tot verzoening. Verzoening is pas mogelijk wanneer de betrokkenen zich als gelijken kunnen opstellen. Bemiddeling is altijd welkom. Pax Christi International draagt daar aan bij[2] alsook haar vele lidorganisaties wereldwijd.

Verzoening kan verschillende politieke inhouden kennen:

· Er is een opgelegde vrede zoals de “Pax Dayton” in Bosnië-Herzegovina.

· Vechtende partijen overstijgen hun verschillen en komen tot akkoorden zoals het Goede Vrijdagakkoord in Noord-Ierland.

· Betrokkenen ervaren een historisch moment dat hen doet terugkeren naar een gemeenschappelijke staat zoals Duitsland bijvoorbeeld.

· Betrokkenen proberen een gemeenschappelijk en nieuw verhaal te schrijven dat raciale verzoening in de VSA en Australië kan brengen. Doch met de verkiezing van Donald Trump tot president van de VSA wordt racisme opnieuw een vanzelfsprekendheid en komen mensenrechten in het gedrang.

M.L. King werd in 1968 vermoord. Hij wist dat haat voortkwam uit angst, maar bleef er altijd van overtuigd dat alleen liefde deze ‘ziekte’ kon genezen. Haat verlamt het leven, liefde brengt harmonie. Haat verduistert het leven, liefde verlicht het. Ook al werd King zelf het slachtoffer van haat, zijn toewijding aan compassie en mededogen heeft de wereld veranderd en zijn nagedachtenis blijft een voortdurende bron van inspiratie.

· Of de geschiedenis wordt herschreven zoals in de Balkan zodat meer aandacht gaat naar datgene wat gemeenschappelijk en bindend is dan naar datgene wat volkeren doet verdelen.

· Betrokkenen bepalen symboolacties van vergiffenis en verzoening alsook sociale voorwaarden zodat geweld uit het verleden zich niet kan herhalen – met Waarheids- en Verzoeningscommissies bijvoorbeeld in Chili, Zuid Afrika (Nelson Mandela, Aartsbisschop Desmond Tutu) en nu hopelijk ook in Colombia (President Santos).

Desmond Tutu - Het concept dat bekend is in Zuid Afrika is: ‘Ubuntu’.[3] Dat betekent: ‘Ik ben omdat wij zijn’. We zijn afhankelijk van de ander om ten volle te kunnen zijn wie we zijn. Het is door de ander dat we worden wie we zijn, dat we als leden van de mensheid met elkaar verbonden zijn. Onderlinge afhankelijkheid. Een mens is een mens door andere mensen.

Jan Moeyaert – We kunnen niet zonder de anderen. We zoeken elkaar op, om niet alleen te zijn. We zullen meedogend zijn of niet zijn.

De feiten erkennen van aangedaan onrecht is essentieel. De waarheid achterhalen kan leugens en foutieve interpretaties blootleggen. De slachtoffers staan steeds centraal. Zonder gerechtigheid is verzoening immoreel. Genezen van de wonden is vooreerst gericht op het verleden maar tevens gericht op de toekomst. Soms en hopelijk is vergeving mogelijk, soms ook niet. Alles begint met te luisteren, luisteren naar de ander, luisteren is de ander erkennen, de gevoelens van de ander aanvoelen, gericht op de ander en minder op zichzelf.

Vergeving gaat de verzoening vooraf. Geen toekomst zonder vergeving. Er zijn vier basisstappen (ook voor politieke verzoening):

1. Je verhaal vertellen. Vergeving begint altijd met het onder ogen zien van de waarheid.

2. De pijn benoemen. De feiten zijn de feiten, maar deze ervaringen hebben hevige emoties en pijn veroorzaakt. Het is belangrijk die te benoemen.

3. Vergeving schenken. Kunnen vergeven vloeit voort uit de erkenning van ons mens-zijn en de onderkenning dat het, vanuit onze menselijkheid, onvermijdelijk is dat we kwetsen en gekwetst worden. Je verantwoordelijkheid nemen in het aandeel van het onrecht.

4. De relatie herstelt: re-conciliare. Of de relatie loslaten. Met los te laten kan je weer verder gaan.

De evangelische oproep om onze vijanden lief te hebben (Lk 6:27) is als het magna charta van de Christelijke geweldloze weerbaarheid. Het geeft antwoord op kwaad door het goede te doen en daardoor de spiraal van ongerechtigheid te doorbreken.

Borgerhout, 7 januari 2017

Paul Lansu

Senior Policy Advisor

Pax Christi International

 



[1] http://wijsheden.com/1Wijsheden/Gandhi1.html

[2] http://www.paxchristi.net/

[3] https://nl.wikipedia.org/wiki/Ubuntu_(filosofie)