2016.12.17 Over vriendschap

De toelichting werd gehouden door Christiane Dumez.

Aelred van Rievaulx (1110-1167)


Lezing

Vriendschap is dus wat roem betekent voor machtigen, een vaderland voor ballingen, bezit voor armen, medicijn voor zieken, leven voor gestorvenen, genade voor wie gezond zijn, levenskracht voor zwakken en loon voor dapperen.

Zo groot zijn de eer, de herinnering, de achting en het verlangen die onze vrienden omgeven, dat we hun leven als lofwaardig en hun dood als een kostbaar verlies beschouwen. Sterker nog, de vriendschap is een trap die je naar de volmaaktheid voert, welke bestaat uit liefde voor en kennis van God.

Zo kan de mens, vanuit zijn vriendschap met een mens, vriend worden van God, overeenkomstig het woord van de Zaligmaker in het Evangelie: ‘Ik noem u geen dienaars meer, maar vrienden’. (Joh 15,15)

Uit: Over spirituele vriendschap. II, 14

Beste vrienden.

Aelred van Rievaulx voert hier heel wat mensen ten tonele: machtigen, ballingen, armen, zieken, gestorvenen, gezonden, zwakken, dapperen. Hij was abt van honderden monniken, nam iedereen op, ook degenen die elders geweigerd werden. Hij hield van mensen, van alle soorten mensen. Zijn abdij kreeg de naam van ‘Moeder van barmhartigheid’. En hij gaf aan deze mannen-godzoekers allemaal de raad van vriendschap te sluiten.

‘Vriendschap is wat roem betekent voor machtigen’, legt hij uit in het begin van deze korte lezing. Zoals een machtige enkel machtig kan zijn als mensen hem roemen – op je eentje word je niet machtig -  zo kan een mens enkel mens worden door vriendschap. Toch is dat een merkwaardige vergelijking. Want macht uitoefenen in een relatie is soms heel nefast. Hij waarschuwt in zijn boek ‘Over Spirituele Vriendschap’ voor de verleiding van macht in een vriendschap (III,95). ‘Stel je niet boven je vriend.’ (III, 91) Let op! Want ‘Een vriend is de behoeder van de liefde, van je ziel’.(I, 20). Daarbij passen geen machtsspelletjes. En toch…kan er ook bij machtigen die beroemd zijn vriendschap groeien. Niemand wordt uitgesloten bij Aelred.

‘Vriendschap is een vaderland voor ballingen.’ Een vriend helpt je thuis te komen bij jezelf. Maar als voorwaarde geldt dat je toegeeft arm te zijn. ‘Vriendschap is als een bezit voor armen.’. zegt Aelred. Je bent inderdaad rijk als je een vriend hebt, op wie je kan rekenen. Maar, je dient die rijkdom ook weer los te laten. Hij zegt op een andere plaats: ‘De rijke moet arm en de arme rijk worden…’. (III,9). Want het gaat er niet om je ego te vergroten, het gaat om delen en geven. Dan kom je thuis.

‘Vriendschap is als een loon voor de dapperen.’. Er zitten lagen in die woorden.  Echte vriendschap kan je toch niet verdienen, je krijgt ze. En vriendjespolitiek is hier niet aan de orde. Aelred zegt zelf: ‘Wie een ander loon verwacht dan de vriendschap zelf, heeft nog niet begrepen wat vriendschap is.’. (II, 61) Toch is bevriend zijn met iemand een uitdaging. Want als je iemand toelaat in je leven, heel dicht laat komen, ben je verantwoordelijk voor hem. Denken we aan de Kleine Prins en de roos, van Antoine de St-Exupéry. Je bent verantwoordelijk voor iemand die je tam maakt. Zonder verantwoordelijkheidszin is vriendschap ikzuchtige consumptie. Het vraagt dapperheid om een betrouwbare vriend te zijn. Het loon bestaat uit kleine bouwstenen voor een betere wereld.

‘Een vriend verdient eer en achting, de herinnering aan hem is zalig, met verlangen omgeven we hem.’ We kunnen geen beslag leggen op onze vriend of vriendin. (Ook een vrouw is in staat tot vriendschap voor Aelred.) Hij of zij blijft een vreemde, is anders dan wij, een mysterie. Hij of zij kan ons teleurstellen, misschien ook kwetsen. We dienen dan onze verwachtingen bij te stellen, misschien ook te vergeven en te blijven verlangen. Als je vriend of  vriendin overlijdt, is dat ‘een kostbaar verlies’, zegt Aelred. Een verlies dat toch kostbaar is! Want Een trouwe vriend is een onvergankelijk geschenk. (III, 97). Vriendschap is sterker dan de dood.

Aelred gebruikt dus heel veel tegenstellingen en woorden met een dubbele betekenis. Daardoor vermijdt hij de vriendschap vast te leggen in abstracte definities, in dogma’s. Maar daardoor wil hij ook duidelijk maken dat vriendschap transcendeert, dat ze onszelf doet overstijgen. We worden meer en meer onszelf, aan een ander. Vriendschap voert je zelfs nog verder, ‘naar de liefde voor en naar de kennis van God.’. Voor de christenen van de twaalfde eeuw hoorde God bij hun mensbeeld. God wil je Vriend zijn, zeggen zij. Hij laat zich kennen, zoals een echte vriend zich laat kennen. Hij stelt zich kwetsbaar op, in zijn Zoon, die mens werd om bij ons te kunnen zijn. Om daarop in te gaan hebben we geen woorden. Volgens Aelred is ons enige communicatiemiddel het instrument van de menselijke vriendschap. Van daaruit kan een vonk ontspringen naar het gelaat van God. En vanuit een verbinding met de gans Andere daal je weer af naar de vriendschap met een mens. Het is als een op en neer gaan op de treden van een trap. Er is zeker geen concurrentie tussen beide vriendschappen. Wie niet van mensen houdt, kan ook niet van God houden. Dominantie is er ook niet. Vriendschap met God gaat niet boven vriendschap met een mens. Het gaat om éénzelfde liefdesstroom. De goddelijke sporen die we daarin soms menen te mogen zien, moeten getoetst worden aan de menselijke realiteit.

De grootste toetssteen van vriendschap is je bereidheid om je leven te geven voor je vriend of vriendin. Zoals Christus, onze God-menselijke Vriend, het ons heeft voorgedaan. Hopelijk kunnen wij dat leren, dag na dag, op de weg van ‘de kleine goedheid’, die onverwoestbaar is. (Levinas).

 

Christiane Dumez 

 

Welkom...

...welkom op onze website.(Vleugel)

Kalender

April 2018
M D W D V Z Z
26 27 28 29 30 31 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 1 2 3 4 5 6

Nieuw

 

Kijk naar Nieuws- Rondom de Vleugel

Inloggen