2014.10.11 Franciscus

De toelichting werd gehouden door Gert Thys.

FRANCISCUS  VAN  ASSISI, MYSTICUS VAN NABIJHEID

 


 

Een paar weken geleden hebben we hier een cyclus van 3 vieringen gewijd aan ‘ wonderen’ en één van de invalshoeken was dat we allemaal onze eigen ‘kleine wonderen’ meemaken in de loop van ons leven.

Ik denk dat dat ook zo is met ‘heiligen’, dat we ook allemaal onze eigen ‘kleine heiligen’ hebben : mensen die voor ons het  verschil gemaakt hebben, die ons met hun manier van zijn de weg wezen, of bevrijding brachten …of misschien zelfs zo’n ‘klein wonder’.…

Deze kleine heiligen zijn ons heel dierbaar. We bewaren ze diep in ons hart, en zoeken hen daar af en toe op.

Daarnaast zijn er ook de grote heiligen, de officiële, de ‘Heilig verklaarden’.

Ze zijn best met veel, en we kennen ze meestal niet persoonlijk. Ze staan vaak ver van ons af. Maar soms kan het gebeuren dat er zo één in je leven doordringt, er een plaats in krijgt en een dierbare wordt. Dan wordt zo’n grote heilige gepromoveerd tot ‘kleine heilige’.

Dat is voor mij gebeurd met Franciscus van Assisi.

Toen ik 17 was kwam ik in contact met een Franciscaans geïnspireerde gemeenschap. Wat mij daar vooral opviel, en beviel, waren de gastvrijheid en de warme hartelijkheid. Het werd dan ook snel mijn 2° thuis. Dat ik mij verdiepte in de figuur van Franciscus was een

logische volgende stap en niet zozeer een bewuste keuze, dat hoorde er gewoon bij.

Een paar jaar later ging ik verder mijn eigen weg. Maar Franciscus bleef wel een speciale plaats innemen, en 4 oktober, zijn sterfdag, ging nooit zomaar aan mij voorbij.

En toen ik een paar maanden geleden de vraag kreeg om Franciscus van Assisi voor jullie toe te lichten zei ik ja. Enerzijds omdat ik vond dat ik dat wel aan Franciscus verplicht was, maar ook omdat ik meende dat dat niet zo moeilijk kon zijn…

Dat bleek een serieuze misrekening, ik zou zeggen : dat was buiten Franciscus gerekend !

Al snel begreep ik dat mijn eerste kennismaking met hem toch eerder oppervlakkig gebleven was. Het was tijd voor een hernieuwde kennismaking.

Met behulp van een boek van André Jansen, zelf minderbroeder, heb ik mij opnieuw in Franciscus verdiept, en dat is een boeiende onderneming waar ik nog lang niet klaar mee ben. Hij heeft mij opnieuw te pakken.

André Jansen noemt Franciscus ‘Mysticus van nabijheid ’. Het is de titel van zijn boek. En de foto op de omslag toont een beeldje genaamd : ‘ Franciscus kust de melaatse ‘. Zo is meteen de toon gezet.

Nabijheid is inderdaad de kern van de spiritualiteit van Franciscus, en de confrontatie met de melaatsen in zijn omgeving was zijn leerschool.

Melaatsen werden  toendertijd  letterlijk dood verklaard en uit de samenleving verwijderd. Net als ieder weldenkend mens had ook Franciscus een afschuw van hen. En toch groeit hij naar hen toe. Hij begeeft zich onder hen, draagt zorg voor hen, en wordt hun naaste

Bij de melaatsen leerde hij wat echte oprechte nabijheid betekent, en wat naastenliefde inhoudt, en dat die samengaan : geen naastenliefde  zonder nabijheid !

André Jansen licht dit toe aan de hand van de parabel van de Barmhartige Samaritaan omdat bepaalde teksten van Franciscus doen vermoeden dat deze parabel een belangrijke rol gespeeld heeft in zijn bekeringsproces.

We kennen allemaal het verhaal: een reiziger wordt door rovers overvallen en blijft voor dood liggen. Er komen achtereenvolgens een priester, een leviet en een Samaritaan voorbij.

De priester en de leviet lopen in een boog om hem heen. Zij staan hier model voor de mens die de gewonde ander niet nabij kan zijn. Zij houden letterlijk en figuurlijk  afstand, en kunnen dus niets voor hem doen.

De Samaritaan staat model voor de mens die wel tot nabijheid in staat is. Hij komt naderbij, buig zich over de man heen en verzorgt hem.

Maar waarom hij wel en die anderen niet ? Wat is het geheim van die nabijheid ?

Het geheim is het besef van de eigen broosheid en kwetsbaarheid. Daar moet ge u van bewust zijn om als gelijke naast de gewonde ander te kunnen staan. Dat maakt die nabijheid echt en oprecht.

De priester en de leviet zijn mensen met een belangrijke positie. Dat kan een obstakel zijn, maar niet persé. Misschien hadden zij wel met de man te doen, maar hun status en hun positie deden hen afstand voelen en afstand houden, niet enkel van deze gewonde mens maar ook van de gewonde mens in zichzelf. Zij konden of wilden geen gelijke worden van deze mens in nood, zij konden zich dat blijkbaar niet permitteren.

De Samaritaan was zelf een uitgestotene, die had geen status, geen positie. Dat kan helpen, maar niet persé, om medelijden te voelen, nabij te komen, een gelijke te  worden. Om in  de gewonde reiziger de eigen kwetsbaarheid te herkennen.

Dat besef van eigen kwetsbaarheid verwoordt Franciscus heel mooi in één van zijn wijsheidsspreuken:

Gelukkig de mens die zijn naaste in diens broosheid draagt

zoals hij door hem gedragen wil worden

als hij in een soortgelijke situatie verkeert.

Dat is het geheim van oprechte nabijheid, dat je weet: ook ik ben die gewonde reiziger.

En gewond zijn moet je leren, om naaste te kunnen zijn.

Want dat is de vrucht van oprechte nabijheid :  naastenliefde. Dat heeft Franciscus ervaren tijdens zijn ontmoeting met de melaatsen.

In zijn Testament schrijft Franciscus daarover het volgende:

Toen ik in zonden leefde leek het me te bitter om melaatsen te zien

en de Heer zelf heeft mij tussen hen gebracht

en ik heb hun barmhartigheid bewezen.

En toen ik bij hen wegging was wat me te bitter leek

voor mij veranderd in zoetheid naar ziel en lichaam,

en ik was er daarna nog een tijdje vol van en heb de wereld verlaten.

Zoetheid, er vol van zijn ….. dat kan alleen maar over liefde gaan.

Met die liefde, met die nabijheid, met die kwetsbaarheid, stond Franciscus in het leven en benaderde hij mens en dier, en de hele schepping.  Die  bezingt hij prachtig in het Zonnelied.

Met diezelfde houding ging hij in volle kruistochtentijd op vredesmissie naar de Saracenen, en bezocht er de sultan, en keerde verrijkt en ongedeerd terug.

Met die houding blijft hij tot op de dag van vandaag  de wereld inspireren.

Hij werd de beschermheilige van de dieren en van de ecologen. Zijn sterfdag, 4 oktober,  werd  Werelddierendag, de eerste zondag na zijn sterfdag Vredeszondag.

Enkele jaren geleden vond er uitgerekend in Assisi een bijeenkomst plaats van de leiders van de wereldgodsdiensten en elk jaar wordt de stad bezocht door duizenden pelgrims.

Karen Armstrong zegt over hem: “Het is niet nodig Franciscus’ geloof te delen om zijn verreikende prestaties te kunnen waarderen. Franciscus is zowel middeleeuws als modern en spreekt mensen aan van elk of geen enkel geloof.”

Je zou Franciscus een universele heilige kunnen noemen. Maar misschien is echte heiligheid dat altijd wel, universeel…

Beste mensen, er valt over de spiritualiteit van Franciscus nog zoveel meer te zeggen.

Dat kan uiteraard niet in tien minuten. Maar bovendien is je verdiepen in Franciscus een werk van lange adem, en niet zonder gevaar. Het is een bevrijdende ervaring, maar het is zeker niet vrijblijvend. Het zou je leven wel eens kunnen veranderen, en wil ik dat wel ?