2013.04.27 De vijf zintuigen : het oor

Getuigenis Van Edwig Abrath.

Orpheus wist met zijn snarenspel niet alleen het gemoed van mensen te verzachten, hij lokte ook dieren naar zich toe.

Odysseus zag maar één mogelijkheid om zichzelf en zijn mannen tegen de verlokkingen van de zang der Sirenen te weerstaan.  Wie nu denkt dat hij hun ogen bedekte heeft het mis; hij stopte hun oren dicht met was en liet zichzelf aan de mast van het schip vastbinden.

Muziek beheerst en betekent alles.  Tot men er iets over moeten zeggen.   Tot voor enkele jaren gaf ik les in de eerste graad TSO/BSO.  Daar werd maar al te duidelijk dat er bij de jongeren meer muziek dan ooit klinkt én in meer soorten dan ooit én dat  deze trillende lucht meer oren bereikt dan ooit.  Ieder koning van zijn eigen gedownloade klankuniversum, dat bovendien beschouwd werd als een hoogstpersoonlijk bezit.   Op het einde van de les mochten de leerlingen iets van hun eigen muziek laten horen, maar ze moesten er ook iets over kunnen vertellen.  Meestal kwam er niet meer dan dat het ‘goede’ muziek was.  Wat er dan goed of bijzonder aan was, konden ze niet verwoorden.

Velen zijn blijkbaar de mening toegedaan dat men over de techniciteit van muziek best zo weinig mogelijk weet om optimaal te kunnen genieten.  Muziek is ondefinieerbaar toveren met klanken (hoor ik zelfs van sommige beroepsmusici).  Net als velen de mystiek van een eredienst verliezen wanneer alles concreter wordt gebracht.  Hoe komt het dat deze manier van omgaan met muziek overheerst?  Waarschijnlijk omdat deze kunstvorm volstrekt ongevaarlijk is.  Niemand die er aan denkt om in de buurt van een gebouw te komen waarvan de architect wat zweverig en dromerig stenen op mekaar heeft getoverd zonder dat we er zeker van zijn dat de constructie overeind blijft.  En ook omdat muziek iets niet heeft wat een roman of film wel heeft: navertelbare betekenis.

Ook niet alle muziek is bedoeld om intens beluisterd te worden.  Er is muziek die bedoeld is om doorheen te praten, op te dansen, bij film te kijken.  Deze muziek is geen doel, maar middel.

Denk deze muziek weg en de wereld verandert onherkenbaar.  Het wordt stil op straat en in winkelcentra, radiozenders zwijgen, de reeds wegkwijnende muziekindustrie stort volledig in. Niet enkel de harde muziek doet er het zwijgen toe, ook de zachte muziek die zich als sluipend gif in excelsis tijdens de maand december 16 uur/etmaal met Stille Nacht, Adeste Fidelis en Er is een kindeke aan ons oor opdringt verstomt.

Denk daarentegen Purcell, Schubert en Mahler weg en de wereld blijft even luidruchtig.  Who cares behalve een minderheid van klassieke muziekliefhebbers.

Denk onze nu nog levende en productieve componisten weg, en daarmee dus ook de voornaamste muziek waarom onze tijd in de muziekgeschiedenis van de toekomst herinnerd zal worden en de wereld haalt zijn schouders op.

Het is nochtans deze muziek die de oren richt en de zinnen op scherp zet.  Zij danst niet naar de pijpen van de luisteraar maar laat hem zaken ontdekken waarvan hij het bestaan niet vermoedde.  Ze vraagt een concentratie, tijd, geduld en de bereidheid om af te zien van akoestische instantbevrediging.

Dit ter inleiding, want de vraag of opdracht tot deze toelichting was: hoe leert men muziek beluisteren of hoe brengt men een luisterattitude aan?

Wanneer men over muzikaal gehoor spreekt, denken we al snel aan de muzikale dictees waarmee men in de lessen notenleer te maken krijgt.  Voor sommigen een makkie, voor velen een lijdensweg. Doel van deze training is het ontwikkelen van het inwendige oor of voorstellingsvermogen.  Dat moet een muzikant in staat stellen tot muzikaal stillezen, het zich voorstellen van hoe iets klinkt zonder het luidop te horen.  Deze vorm van gehoortraining was lang vooral toegespitst was op mensen met een “absoluut gehoor”.  Dit absoluut gehoor stond lange tijd als volledig fout synoniem voor begaafde  muzikant.  Dit absoluut gehoor is immers niet meer dan een ontwikkeld geheugen tov ‘la’=440Hz waarvan dan alle andere noten dadelijk worden afgeleid.  Men hoort een toon en linkt die dadelijk aan de bijhorende notennaam.

Maar muziekbeluisteren is veel meer dan toonhoogte horen.  Ook parameters als toonduur, ritmiek, maatsoort, timbre spelen mee.

Laten we even samen actief luisteren en luisterend herkennen en ontdekken.  Net als bij alles buiten de muziek impliceert ‘herkennen’ een zeker kennis. Wat men niet kent kan men niet herkennen.  Dus is muziekbeluisteren een proces waarbij je meer zal herkennen naarmate je  veel luistert en verbanden legt.

Ariane speelt inleiding harpstukje. Vragen: Naar welk land kan je je bij deze muziek in gedachten verplaatsen?  Waarom is dit zo?  Dit lukt ons dus omdat we in connotatie met eerder gehoorde muziek teruggevoerd worden in een muzikale sfeer die we onthouden hebben.  Een doorsnee Vlaams kind van 8 kent waarschijnlijk geen Flamenco.  Hoe brengen we hen die typische kleur dan bij?  Met goede voorbeelden en fantasie.  Bvb in Spaanse jurk naar de les laten komen of om archaïsche klanken van middeleeuwse muziek een ridderles te organiseren.

Hoeveel muzikale ideëen hebben we in dit fragment gehoord.  We proberen de structuur van een muziekwerk te vatten door een letterschema op te stellen:…………

 

Een vraag zou ook kunnen zijn (stel dat we naar een opname luisteren): welk instrument herken je? Elke instrument heeft zijn specifieke klankkleur.  Ook die zou je nooit herkennen zonder het instrument reeds gehoord te hebben. Componisten gaan de verschillende timbres van die afzonderlijke instrumenten combineren zoals een schilder verf mengt om een bepaalde tint te verkrijgen.  Sommige componisten brengen door, voor hen typische combinaties, een heel eigen toonspraak tot stand die je als luisteraar dadelijk herkent (Bruckner, Britten, Mahler, Poulenc…)

Volgende fragment: welke maatsoort herken je?  Doet dit denken aan een mars of een wals?  Hoeveel lagen horen we?  Melodie en begeleiding. Meestal ook nog een middenstem.  Een doorsnee luisteraar luistert enkel naar de bovenstem en vergeet met zijn oor af te dalen naar de bas (vb Beethoven).  Probeer thuis eens bewust de verschillende lagen af te tasten

Volgend fragment: is dit nieuw materiaal of hebben we dit reeds gehad?

We hebben heel wat mogen ontdekken in dit vrij eenvoudig werkje.  Deze kennis vergaren we in onze muzikale rugzak om grotere muzikale uitdagingen aan te gaan.  Wanneer we bvb een symfonie of sonate beluisteren, weten we standaard een heleboel vooraf (aantal delen, sonatevorm, menuet…) Dit stelt ons dan in staat om te anticiperen om vorm en modulaties en oor te hebben voor eventuele onorthodoxe spitsvondigheden van de componist.

Tot slot nog enkele woorden van Daniel Barenboim.

“Een muziekwerk gaat over integratie van alle elementen.  De ritmische, technische, emotionele of atmosferiche aspecten staan niet op zichzelf.  Door te focussen op deze afzonderlijke aspecten kan men ook mooi geluid produceren.  Maar het verschil tussen geluid en muziek zit hem juist in de integratie ervan, de voortdurende verbinding  ertussen.  Barenboim betreurt dat een goede muziekopleiding nog steeds geen deel uitmaakt van het standaard lessenpakket dat jonge kinderen op school krijgen.  Omdat een kind dat goed muziekonderricht krijgt, leert hoe alle afzonderlijke elementen zijn verbonden: dat tempo geen afzonderlijk element is, dat expressie geen afzonderlijk element is.  Dat alles voortdurend met elkaar in verbinding staat is voor hem de belangrijkste levensles.

 

 

Welkom...

...welkom op onze website.(Vleugel)

Kalender

Oktober 2017
M D W D V Z Z
25 26 27 28 29 30 1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31 1 2 3 4 5

Nieuw

 

Kijk naar Nieuws- Rondom de Vleugel

Inloggen