2013.02.16 Psalmen van recht en onrecht.

Toelichting  werd gehouden door Paul Eylenbosch.

De aanduiding, Dworp 24 mei 1981, in dit boekje, verwijst naar het moment waarop ik dit en twee andere psalmboekjes kocht van auteur Kees Waaijman die toen 39 jaar was.

Hij had op een bevlogen wijze enkele psalmen voor mij toegankelijk gemaakt op de studietweedaagse van de Vlaamse universiteitspastores. In de bibliotheek van het TPC vond ik een paar weken geleden het tiende en laatste deel: psalmen over de Naam uit 1990.Tussen 1981 en 1990 heeft hij nog zeven van die boekjes geschreven.

Reeds enkele malen heb ik op een klankbordgroep zijn naam laten klinken. Op die manier zijn we tot deze cyclus gekomen. Andere verplichtingen verhinderden Kees Waaijman om jullie vandaag zelf te onderhouden over zijn eigenzinnige omgang met deze psalmen.

De elf psalmen in deze bundel hebben acht elementen gemeen. Ze hebben allemaal te maken met een geding waarin twee partijen gewikkeld zijn in een strijd op leven en dood. (1) , zoals we de tegenstanders kunnen vinden in vers 2: hoevelen benauwden mij; en de onschuldig aangeklaagde die in vers drie mijlief is waarvan gezegd wordt dat bij de Machtige geen bevrijding voor hem zal zijn.  Het rechtsgeding speelt zich af voor JHWH als rechter, die de onschuldigen bewaart, zoals vers 4 zegt. (2)  Bovendien in de tempel op de berg Sion volgens vers 5.(3) Binnen deze tempelrechtspraak voltrok zich een grondig onderzoek waarin de nacht een belangrijke rol speelde, in vers 6 wordt onderstreept dat hij rustig insliep. (4) Rustig kunnen slapen werd blijkbaar als een teken gezien van gewetensvol zijn. De spil in deze teksten draait om toewijzing van be -waar-ing,  in zijn waarheid erkenning krijgen, de vrijspraak te bekomen. Dit wordt verwoord in vers 8 waar staat: sta op Wezer, bevrijd mij, mijnMachtige. (5) Er is sprake van wederkerigheid: degene die in het gelijk wordt gesteld, wordt opgenomen in de gemeenschap én wederkerig wordt diegene die gedoemd wordt ook uit de gemeenschap gesloten. (6) In de meeste van de psalmen klinkt iets door van een dankfeest, een maaltijd. (7) Tenslotte wordt ook zichtbaar en hoorbaar hoe het met de partijen nadien is vergaan: in vers  8 krijgt de onschuldige bevrijding en de vijanden krijgen slaag op de kaak, wat ook de eerder vermelde wederkerigheid laat zien. (8)

Toen de psalm ging functioneren in de liturgie als een danklied voor bevrijding werden de tussenspelen ingevoerd om de semantische gehelen aan te geven: het eerste tussenspel komt na de benauwenis; het tweede sluit de bescherming af en leidt het proces in. Het derde is eerder symbolisch een tussenspel want het sluit de fase in de tempel af en opent voor de psalmist het perspectief op het leven in vrijheid.

Ene Walter Beyerlin heeft in zijn boek “Die Rettung der Bedrängten” uit 1970 gezocht naar een concrete rechtsinstelling waarbinnen deze elf psalmen gefunctioneerd kunnen hebben. Hij vond deze in het boek Deuteronomium waarin naar de tempel, de levitische priesters en de rechters verwezen werd in zaken van bloedschuld of lichamelijk letsel.

Wie weet gaat het kerkasiel van onze tijd terug op deze tempeltraditie. Andere plekken waar mensen die zich benauwd voelen zonder gevaar hun leed ter sprake kunnen brengen , zijn heden misschien de centra voor geestelijke  gezondheid  of de therapeutische gemeenschappen (zoals De Bleekweide).

Waaijman zelf verwijst naar het succesboek uit de jaren 70 over het vijfjarig jongetje Dibs die niet sprak en  zich in de theraapeutische speelkamer van verdrukkende invloed van zijn ouders bevrijd heeft waardoor hij zijn zelfbewustzijn leert uitkraaien als een haantje, kukeleku, hoe ik me ook voel, ik ben, ik wees er…ik ben als een Wezer …

De naam van JHWH vertaalt Waaijman volgehouden met Wezer. Waaijman zelf zegt erover dat hij op deze wijze een poging heeft ondernomen om de betekenis van de Naam in de vertaling zelf te laten oplichten. Deze naam is een belofte: ik zal er zijn; ik zal er wezen en een opdracht: Wees er! Als uitroep. JHWH moet naar voor treden als bevrijder van het wezen van degene die in zijn recht gesteld wordt, die vrijgesproken wordt. Tot wie gezegd wordt dat ie er mag wezen! “Wezer is de vrijplaats waarbinnen je tot vrijheid komt. Wezer bewaart je in de bescherming van zijn huis om jouw waarheid daar aan het licht te brengen. In Jeruzalem was het geheim van de tempel het die ruimte maakte waar mensen –ongeacht afkomst, rang en stand, geld of macht – tot hun recht konden komen.

Intermezzo – tussenspel psalm 4.

De twee psalmen die we hoorden zijn bewaard gebleven als een morgengebed en een avondgebed. Psalm 4 wordt dagelijks biddend gezongen in de abdijdagsluiting. Deze psalm bidt om de bewaring van de mens die hem bidt. In de eerste strofe wordt de bewaring in de bescherming van de tempel afgesmeekt. De tweede strofe richt zich tot de tegenstanders: dat zij moeten ophouden de waarheid van de psalmist te ondermijnen. Zij moeten leven volgens hun religieus gedrag waarbij ze wel offeren maar niet handelen volgens de gerechtigheid. De derde strofe bezingt hoe kostbaar voor de psalmist dit bewaard zijn is. Kostbaarder dan de oogst.

De monniken en al diegenen die vandaag die psalm bidden leggen zich vol vertrouwen te slapen, elke nacht opnieuw vertrouwen zij zich toe aan Wezer. Deze moge ons hier ook bewaren.

Paul Eylenbosch

 

 

Welkom...

...welkom op onze website.(Vleugel)

Kalender

September 2018
M D W D V Z Z
27 28 29 30 31 1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Nieuw

 

Kijk naar Nieuws- Rondom de Vleugel

Inloggen